ازندريان دومين شهر بزرگ شهرستان ملاير،در سال 1375 با تصويب هئيت محترم وزيران به شهر تبديل شده و شهرداري عملاً  فعاليت عمراني خودرا از ابتداي سال 1376 آغاز نموده است.

این شهر در گذشته نه چندان  دور در مسیر  راه ارتباطي همدان ملاير قرار داشته و این راه از انتهاي دره ازندريان و شمال سراب دو شاخه مي شده است. شاخه سمت راست بطرف روستای عشاق مي رفته واز آنجاه به بعد  منزلگاههاي اين راه معتبر تا همدان عبارت بوده: از ميدانك – ارزانفود- يالفان و حصار، كه از اين نقطه به بعد از شمال و دره گنجنامه وارد همدان مي شده است.

همچنین این شهر در گذشته از اعتبار منطقه اي زيادي برخوردار بوده است. اين گذشته به دوره صفويه تا قاجاريه و نهايتاً پهلوي اول بر مي گردد.

بررسي سوابق جمعیتی وآمار برداري درازندريان از سال هاي 1355 نشان   مي دهد كه اين مكان هميشه بعنوان روستا ثبت شده است. بنابر اين،ازندريان از يك كانون معتبرمنطقه اي و تاريخي به روستاي بزرگ از اوايل قرن هجري اخير تعليق رفته است و ديگر نتوانسته به عنوان يك كانون زيستي معتبر نقش مجددي بيابد، دورترين اطلاعاتي كه از ديرينه آن در ادوار اخير وجود دارد، نقل و قول سازندگان شهر خود به نقل از پدران و بزرگان آنان   مي باشد،آنها اصالت روستا را به دوره زنديه نسبت مي دهند. می گویند در اين اين دوره كريم خان زند، گاهي مهمان شهر بوده و بنابه درخواست حاكم وقت دستور احداث بندي بر رودخانه ازندريان را داده است. اين بند از رودخانه هاي كوهاي الوند كوه ازانفود آب مي گرفته و آبهاي دره كلا قاضي،حيله در و چپ دره را جمع مي كرده است. اين بند نه تنها آبياري زمينهاي بين ازندريان و جوكار را موجب مي شده بلكه مانع آسيبهاي سيل به ازندريان بوده و هرز آبهاي ناگهانی را به سمت جنوب مي رانده است. اين بند به نام بند نهر مومن خاني شهرت داشته كه بعدا از بين رفته است. در اين زمان يعني دوره نادريه و زنديه و قاجاريه در كنار شرقي رودخانه كه مشرف به باغات نيز بوده است قلعه بزرگ و معتبري وجود داشته  که محل سكونت حاكم و مركز حكومتي بوده، اين قلعه ده یا دوازده برج داشته، محصور بوده و دروازه چوبي آن تا اين اواخر موجود بوده است. در مورد اين قعله مي گويند كه قدمت باستاني دارد و قبل از آنكه محل سكونت حاكم باشد، آتشكده و معبد بوده و نام ناريان قعله نيز به همين جهت به آن اطلاق شده است. بقاياي اين قلعه كه هنوز به نام نارين قلعه مشهور است، وجود دارد و ديوارهاي خشت گلي قطور آن در برخي از نقاط مشاهده مي گردد. قلعه در سه دهه اخير تخريب و تفكيك و بناهای جدیدی در محل آن احداث شده ولي بقاياي معماري قبلي و طاقها و ارسی ها و پنج دريها و اتاقهاي بزرگ و ايوانها در گوشه و كنار نيمه مخروبه باقي مانده و هنوز قابل مشاهده است.

بعداز دوره قاجاريه،ازندريان منزوي مانده است و زمينهاي بسيار وسيع زراعي و باغات آن در تملك خانواده هاي معدودي قرار گرفته،در سالهاي 1340 مقارن با اصلاحات ارضي، در دوره پهلوي،اين نظام تا حدودي شكسته شده ولي به دليل كمي جمعيت و بزرگي سهم باقي مانده از زمين هاي زراعتي براي مالكان قبلي همچنان به عنوان يك روستاي اربابي بزرگ تا آستانه انقلاب اسلامي پیش رفته است.

 در سال هاي پس ازانقلاب به دليل تغيير ساختار قطعي مالكيت اراضي زراعي و پيدايش فعاليت جديدي در نزديك آن كه استخراج سنگ سيليس و تبديل آن به پودر سيليس است،اين روستا تبديل به يك كانون زيستي متفاوت و گذشته تاريخي شده و اكنون در مسير توسعه خاص و قابل توجهي گام گذاشته كه آينده معتبر و فعال و قرين  توسعه اي را براي آن ترسيم مي نمايند.

اوج شكوفايي اين شهر در زمان زندیه بوده كه شهر از وجود بازار، کاروانسرا و مسجد برخوردار و رونق اقتصادي مطلوبي داشته است. در آن زمان هسته اولیه شهر متشکل از بازار، مسجد جامع و قلعه حکومتی و محله مرکزی بوده است .  بعد از اينكه جاده همدان – ملاير از فاصله 6 كيلومتري شهر عبور كرد،(پ)اين شهر مهجور  و از رونق آن كاسته شد که ایجاد مرکز بخش جوکار در فاصله 12 کیلومتری مزید بر علت گردیده و تا کنون آنچانکه شایسته این شهر دوازده هزار نفر جمعیت است، حق آن ادا نگردیده است. بعد ازحدود سال 1300 با حاكم شدن سيستم اداري در ايران نام اين شهر به ازندريان كه همان خلاصه شده((ازناو و ناريان))است،تبديل گردیده و به همین خاطر است که از شهر مهمی چون ازندریان در تاریخ و لغتنامه ها کمتر نامی  برده شده است.به عنوان نمونه باید ذکر شود که در لغت نامه دهخدا فقط نام کاریز ازندریان به عنوان یکی از قنوات مشهور دشت ملایر آورده شده است.

این شهر قبلا (آزانتا) خوانده می شده است که دارای چند آتشکده بوده که اثار یک نمونه از آن به نام (قزلرقلعه سی) موجود می باشد.تپه تاریخی (کنگر لیک ) در ورودی شهر و گورستان گبرها در منتهی الیه شمالی شاهد دیگر ماجراست.

این شهر گویا به علت حوادث تاریخی مانند حمله دشمن و یا عوامل طبیعی زلزله تخریب گردیده است. به نظر می رسد مدتی بعد مجددا این شهر از قسمت شمالی شروع به شکل گیری نموده و روستای (ازناو)و(ناریان) نامیده می شود که (ازناو) به معنی محلی است که میان دو کوه واقع شده باشد و( ناریان ) نیز به معنی آتشکده است.سند تقسیم آب موجود که حدودسال 1310 نوشته شده نام روستا را (ازناوناریان ) اعلام می کند.

تازمان توزیع شناسنامه در سال 1304 در زمان سلطنت رضا شاه نام ازناوناریان به قوت خود باقی بود وپسوند خیلی از شناسنامه ها آن رو زگار که هنوز هم باقی است ، ازناوناریانی داشت ولی با شکل گیری ادارا ت در ملایر ازحدود سال 1321 به بعد به ازندریان تغییر کرد که مصادف با تغییر نام دولت آباد به ملایر بود.